گمرک الکترونیک
  1400/07/10 

گمرک الکترونیک به معنای کنترل تمامی امور و فعالیت های مربوط به گمرک همچون صدور اسناد ترخیص کالا ، ثبت سوابق و برنامه ریزی بر اساس داده های دقیق موجود، با استفاده از یک سیستم الکترونیکی است. در بسیاری از کشورهای جهان استفاده از یک سیستم گمرک الکترونیکی برای توسعه تجارت الکترونیک  خیلی وقت است که آغاز شده است.

امروزه با وجود فناوری سرعت حرف اول را در همه زمینه‌ها می‌زند. انتقال حجم وسیعی از اطلاعات صرف زمانی بسیار کوتاه به دورترین نقاط از طریق سامانه‌های الکترونیکی،بسیاری از کارها را  آسان نموده است. امور تجاری نیز از این قاعده مستثنا نبوده و سازمان‌های بین‌المللی تجاری با راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی، تجارت را از شیوه قدیمی و کاغذی به شکل دیجیتال و الکترونیکی مبدل کرده‌اند.

در ایران نیز گمرک به عنوان اصلی‌ترین واحد  تجارت بین المللی   با الکترونیکی کردن خود، تمامی عملیات مربوط به به واردات ، صادرات و ترانزیت کالا   از طریق سامانه جامع گمرک امکان‌پذیر شده و تبادل اطلاعات با وزارت صنعت، معدن و تجارت بر خط گردد..

 

تاریخچه گمرک الکترونیکی

گمرک موظف به اعمال سیاست‌های اقتصادی دولت و نیز نظارت بر عرصه تجارت خارجی است. این دو مسئولیت سبب شده که گمرک جهت کنترل و ارتباط با دیگر نهادهای خارجی با چالش‌های فراوانی مواجه گردد. به‌طوری که آمارها در سال ۲۰۱۲ حاکی از آن بود که بانک جهانی، رتبه ۱۲۶ را به گمرک ایران داده بود. زیرا در آن زمان برای انجام و تکمیل یک فرآیند خارجی در کشور، ۳۰ روز وقت می‌برد؛ در حالی که در کشورهایی نظیر سنگاپور و امارات این فرآیند در زمانی ۳ تا ۵ روز قابل انجام بود‌. از طرفی دیگر طولانی بودن انجام عملیات گمرکی سبب افزایش قاچاق در کشور نیز شده بود.

از این رو گمرک برای انجام امور خود نیاز به سرعت بالا در زمان  ترخیص کالا  همراه با کنترل و دقت فراوان پیدا نمود که با راه‌اندازی سامانه جامع گمرکی این امر میسر شد تا علاوه بر موارد بالا، با افزایش امنیت، کاهش اسناد، دامنه اطلاعاتی را نیز بالا و فعالیت خود را به صورت به روز و با اطمینان زیاد انجام نماید.

 

قابلیت‌های سامانه جامع گمرک

با گمرک الکترونیکی ۳۴ عملیات گمرکی از زمان اظهار بارنامه به گمرک تا هنگام خروج کالا از آن به صورت الکترونیکی و بدون نیاز به حضور در گمرک میسر شد که این امر علاوه بر صرفه اقتصادی ده‌ها هزار میلیارد تومانی در تجارت بین‌المللی، زمان را کوتاه و فضای کسب‌وکار را در این حیطه روان و آسان نمود.

در طراحی این سامانه تلاش شده تا با وجود سادگی با کمک هوش مصنوعی، گردش اطلاعات قوی در امور مربوط به تجارت خارجی صورت گرفته و ارتباط بین مبادی ورودی و خروجی کالا به طور منسجمی انجام گیرد.

همچنین با اتصال سامانه گمرک به سازمان بنادر، امکان مشاهده بیجک‌های صادر شده در گمرک برای این سازمان از سال ۹۶ مهیا شد‌.

از سوی دیگر، گمرک با راه‌اندازی سامانه مدیریت لجستیک، امکان ثبت اطلاعات، کنترل و نظارت دقیق بر حامل‌ها در هنگام ورود به گمرکات را فراهم نمود و امکانی به وجود آورد که کارشناسان برای ارزیابی به صورت و تصادفی بر اساس شاخصه‌های مدیریت ریسک و فهرست عدل بندی از طریق سامانه جامع گمرک انتخاب شوند.

درج امضای دیجیتال در سامانه جامع گمرک‌ شرایط را برای تبادل امن اطلاعات در بستری مناسب مهیا کرده و کنترل و نظارت بر انجام امور تشریفات گمرکی را آسان‌تر ساخته است.

علاوه بر این جدیداً قابلیت‌های ویژه‌ای به سامانه جامع گمرک اضافه شده که به شرح زیر هستند:

۹ قابلیت نوین سامانه جامع گمرک

۱. اتصال الکترونیکی بارنامه

۲. راه‌اندازی درب خروج هوشمند

۳. راه‌اندازی بزرگ‌ترین بانک اطلاعات تجارت خارجی

۴. امکان اخذ گواهی بازرسی

۵. تبادل الکترونیکی اطلاعات بین گمرک و سازمان بنادر

۶. سامانه مانیتورینگ کالاهای ترانزیتی

۷. سامانه پیشخوان خدمات الکترونیکی

۸. امکان نظارت الکترونیکی در گمرک

۹. کیف پول الکترونیکی

 

مزایای گمرک الکترونیک

از مزایای گمرک الکترونیک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • افزایش شفافیت در امور گمرکی و  شناسایی محموله های غیرقانونی یا متصدی حمل و نقل مشکوک
  • جلوگیری از جعل فیش حقوق ورودی و افزایش چشمگیر سلامت اداری گمرک
  • عدم نیاز صاحبان کالا به حضور در گمرک و امکان انجام کار از طریق اینترنت
  • ‌امکان ارتباط با سازمان هایی که به بحث تجارت مربوط می شوند
  • امکان اندازه گیری دقیق زمان انجام کار
  • امکان ارائه به روز آمار واردات و صادرات و کاهش زمان ترخیص کالا از ۲۶ روز در گذشته به ۳ روز در حال حاضر به طور میانگین
  • در دسترس قرار دادن آخرین تحولات در حوزه قوانین و رویه های گمرکی به صورت آنی
  • افزایش کیفیت اطلاعات
  • انجام تحلیل های دقیق در امور تجاری و جلوگیری از اعمال سلیقه در مسائل گمرکی

اما باید به این نکته نیز توجه کرد که تنها الکترونیکی شدن فعالیت های سنتی گمرک به افزایش کارایی آن کمک نخواهد کرد،‌ بلکه ضروری است اداره سنتی و دستی امورات گمرکی در ابتدا مورد بررسی و بازنگری قرار بگیرد تا به مدلی ساده تر و صحیح تر تغییر یابد و سپس این مدل به صورت الکترونیکی در اختیار فعالان این حوزه قرار بگیرد.

در این رابطه کنوانسیون بین المللی کیوتو ، از سوی سازمان جهانی گمرک قوانین مربوطه را در سطح بین المللی مورد بازنگری و تجدیدنظر قرار داده است و ایران نیز از سال ۱۳۸۹ به موجب قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون تجدیدنظر شده کیوتو در مورد ساده سازی و هماهنگ‌ سازی تشریفات گمرکی  همراه با بسیاری از کشور های دیگر به این کنوانسیون ملحق شده است.

لازم به ذکر است کشورهای ملحق شده  به این کنوانسیون علاوه بر فعالیت در جهت از بین بردن مغایرت های موجود در تشریفات گمرکی خود با سایر کشورها که موجب کاهش سرعت فعالیت های تجارت و دیگر مبادلات بین المللی می شود، علاقه خود را به گسترش همکاری های بین المللی و نیز افزایش حجم مبادلات بین المللی نشان می دهند که با اعمال تمامی اصول و استانداردهای مربوط به  این کنوانسیون می توانند به اهداف مورد نظر خویش دست یابند.

 

چالش‌های گمرک الکترونیکی

مزایای گمرک الکترونیکی امری بدیهی و روشن است که بر هیچ کس پوشیده نیست. اما انجام تمامی عملیات گمرکی به طور خودکار و سیستمی بدون مشکل نیز نخواهد بود. به نظر می‌رسد مهم‌ترین و چالش سر راه گمرک الکترونیکی مشکلات مربوط له زیرساخت‌ها و مباحث امنیتی است که نیاز به بسترهای مخابراتی مطمئن و اینترنت پر سرعتی را می‌طلبد. زیرا در غیر این صورت با قطع یا کندی سرعت اینترنت سیستم گمرک الکترونیک مختل می‌شود. از طرفی دیگر جهت حفظ و نگهداری اطلاعات از هجوم هکرها زیر ساخت‌های امنیتی بسیار قوی نیازمند است.

نقش گمرک الکترونیک در تسهیل صادرات

در طول دو قرن گذشته عده ای از نظریه پردازان اقتصاد بین الملل مانند بالاسا ، کوآن و همکاران و بادینگر و تندل با اعتقاد فوق العاده به نقش تجارت در رشد و توسعه اقتصادی، از آن به عنوان موتور رشد نام می برند. نظریه های رشد مبتنی بر تجارت خارجی، تاکید میکند که تجارت خارجی از طریق بهبود تخصیص منابع، دسترسی به فناوری و کالاهای واسطه ای بهتر، استفادهاز صرفه جویی های ناشی از مقیاس تولید، افزایش رقابت داخلی، ایجاد محیطی مناسب برای ابداعات و ارتقای بهره وری عوامل تولید بر رشد اقتصادی تاثیر می گذارد.

با توجه به حجم بالای تجارت و افزایش سرعت معاملات تجاری، گمرک ناگزیر است متحول گردد، زیرا تجار انتظار دارند با همان سرعتی که کالای خود را خریداری و حمل میکنند، با همان سرعت هم کالای خود را ترخیص کنند. با ظهور تجارت الکترونیکی انتظار جامعه تجاری این است رویه های گمرکی شفاف و قابلپیش بینی شود و ترخیص کالا سریعتر صورت بگیرد. از طرفی دولت انتظار جمع آوری کارای درآمد ها و اعمال و اجرای قوانین صادرات و واردات و ... را دارد.
حساسیت و اهمیت صادرات کالا و خدمات برای کشورها موجب شده است تا ابزارها و عوامل موثر در آن را شناسایی و در جهت توسعه صادرات تلاش نمایند. خدمات گمرکی از عوامل موثر در توسعه صادرات کالا و خدمات می باشن نتایج حاکی است که با استقرار گمرک الکترونیکی، به دلیل الکترونیکی شدن فرآیندهای روزمره گمرک در امور گمرکی به صادرات، مستندسازی الکترونیکی در امور گمرکی مربوط به صادرات با استفاده از ساختار مشترک و ایجاد ارتباط اینترنتی بین ادارات نظارتی، امور گمرکی مربوط به صادرات از شفافیت بیشتری برخوردار می شود و صادرات کالا و خدمات تسهیل می گردد.


نظرات کاربران
ارسال نظر