تجارت متقابل چیست ؟
  1400/06/29 

تجارت متقابل مجموعه‌ای از روش‌های تجاری است که در آن صادر کننده یا وارد کننده تعهد می کند در ازای کالا یا خدمات صادره به کشور خریدار (یا وارده از کشور فروشنده) کالا یا خدماتی را به ارزش کل معامله یا بخشی از آن خریداری (یا صادر) کند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی بازار سرمایه(سنا)، تجارت متقابل مجموعه‌ای از روش‌های تجاری است که در آن صادر کننده یا وارد کننده تعهد می کند در ازای کالا یا خدمات صادره به کشور خریدار (یا وارده از کشور فروشنده) کالا یا خدماتی را به ارزش کل معامله یا بخشی از آن خریداری (یا صادر) کند.

 

انواع تجارت متقابل

  • معامله تهاتری (پایاپای)

معاملات تهاتری که به آن معاملات پایاپای نیز گفته می‌شود، نوعی از معاملات تجارت متقابل است که بین دو طرف قرارداد منعقد می‌شود. بر طبق این معامله دو طرف قرارداد کالا یا خدمتی را بین خودشان رد و بدل می­‌کنند و هیچ­ پولی در قراردادهای این چنینی مورد مبادله قرار نمی­‌گیرد.

  • خرید متقابل

شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده کالاها یا خدمات به یک کشور، متقابلا کالاها یا خدماتی را از همان کشور خریداری می نماید. این خرید شامل دو معامله مستقل است: قرارداد اول (در خرید متقابل) مانند قراردادهای معمولی فروش بین المللی است که طبق آن فروشنده کالا را به خریدار تحویل می دهد و بهای آن را نقدا به یک ارز مورد توافق دریافت می دارد.

قرارداد دوم مربوط به الزام فروشنده اولیه به خرید از کشور دیگراست که معمولا کمی وسیع‌تر و پیچیده تر خواهد بود.

 

خرید متقابل به تناسب سه ویژگی اصلی از سایر روش­ ها متفاوت می­ باشد. این سه ویژگی عبارتند از:

الف) وجود دو قرارداد مستقل: در اغلب خریدهای متقابل دو قرارداد جداگانه امضا می­ شود. در یکی از آن­ها صادرکننده موافقت می­کند که محصـولات را به­ طور نقــد بفروشد (قرارداد اصلی فروش). در قرارداد دوم صادرکننده موافـقـت می­ کند که محصولات غیرمرتبط را از واردکننده، خریداری و به بازار عرضه نماید (یک قرارداد جداگانـه موازی). این دو قرارداد به دو روش به یکدیگر متصل می­گردند. در حالت اول چارچوب یا پروتکلی برای اتصال دو قرارداد تنظیم می­شود که دو قرارداد را به هم وصل می­ کند و خرید صادرکننده از کشور میزبان را مشروط به فروش محصولات صادراتی به کشور میزبان می­ نماید. در حالت دوم در همان قرارداد اول فروش، شرط ضمن عقدی در متن قرار می­ گیرد که صادرکننده را متعهد به خرید حجم مشخصی از کالاهای تولید شده در کشور میزبان می­ نماید.

 

ب) پرداخت­ های مستقل: ویژگی دیگر این نوع تجارت متقابل آن است که در هر کدام از دو قرارداد، روش پرداخت مستقلی از نظر مبلغ قرارداد، نوع ارز، زمان و نحوه پرداخت طراحی می­ شود. بر خلاف روش پایاپای ساده ارزش هر طرف معامله الزاماً با یکدیگر برابر نیست و ارزش قرارداد دوم درصدی از قرارداد اول است که ممکن است بین ۱۰ تا ۱۰۰ درصد باشد. به عبارتی دیگر ارزش دلاری محصولاتی که صادرکننده جهت خرید مجدد می­ پذیرد معمولاً درصد مشخصی است که بعضی اوقات به اندازه ارزش کل محصولات فروخته شده به میزبان است و وقتی که صادرکننده، این کالاهای خریداری شده را در کشور خود یا سایر بازارهای صادراتی بفروشد دور بازرگانی و تجارت تکمیل می ­شود.

 

پ) موضوعات غیر مرتبط: معمولاً، محصولاتی که به کشورهای صنعتی وارد می­ شود با محصولات شرکت ­های صادرکننده آن­ها مرتبط نیست. در واقع خدمات و تولیدات موضوع قرارداد دوم نتیجه و محصول کالاها و خدمات موضوع قرارداد اول محسوب نمی­ شوند. در این حالت فهرستی از کالاهای مجاز برای صادرکننده اول به وی معرفی می­ شود تا او از میان آن­ها برای خرید متقابل انتخاب کند. گاهی نیز دست صادرکننده اول بازتر است و تنها فهرست کالاهایی که مجاز نیست به او اعلام می ­شود و می ­تواند هر کالایی بجز این کالاها را از میان کالاهای تولیدی کشور میزبان انتخاب و خریداری نماید. این نکته نیز باید در نظر گرفته شود که معمولاً کالاهایی از جانب کشور میزبان به صادرکننده اول اعلام می­ گردد که در فروش و بازاریابی آن­ها مشکلی وجود دارد و درنتیجه برای کالاهایی که بازار خارجی خوبی دارند، این کالاها برای خرید به صادرکننده اول توصیه نمی ­شود. البته گاه صادرکننده اول به جای خرید محصول، شرایط فروش ساده برای آن محصولات را از طریق یافتن مشتری، انجام امور بازاریابی و کانال توزیع فراهم می­ کند که این روش نیز در صورت تمایل کشور میزبان می ­تواند در قرارداد دوم و حتی پروتکل اولیه لحاظ شود.

 

  • معامله جبرانی

    شکلی از تجارت متقابل خواهد بود که در آن وارد کننده تمام یا بخشی از قیمت کالای خریداری شده را به شکل کالا به صادر کننده پرداخت می کند.

 

  • معامله بای بک

این معامله شکل دیگری از تجارت متقابل است که در آن خرید کارخانجات، ماشین آلات، تجهیزات تولیدی یا تکنولوژی در ازای تحویل محصولات مستقیم یا غیرمستقیم این تسهیلات به فروشنده صورت می‌گیرد.

 

  • معامله افست

شکلی از تجارت متقابل است که در آن صادر کننده تجهیزات (غالبا هواپیمایی ونظامی) تعهد می نماید قطعات مورد استفاده در این تجهیزات یا محصولات دیگر را ازکشور وارد کننده خریداری نموده یا موجبات خریداری آنها را فراهم سازد.

قرارداد افست به تناسب نوع تعهدات متقابلی که صادرکننده در کشور میزبان به­ دلیل فروش کالاها و فناوری ­های خود متعهد می­ شود، به دو نوع کلی تقسیم می­ گردد:

 

الف) افست مستقیم: در افست مستقیم، فروشنده خارجی متعهد می­ گردد بخشی از قطعات لازم برای ساخت تجهیزات یا فناوری را در صورت وجود از منابع داخلی کشور خریداری نماید (افست مستقیم نوع اول) یا بصورت مشترک با پیمانکاران داخلی آن را بسازد (افست مستقیم نوع دوم) و یا برای تولید آن قطعات در داخــل کشــور به وسیله واگذاری حق مجوز (افست مستقیم نوع سوم) اقدام نماید.

ب) افست غیرمستقیم: در صورتی که از فروشنده خواسته شود تا درصدی از کل قرارداد فروش را در محصولات و پروژه­ های غیرمرتبط کشور میزبان سرمایه­ گذاری کند (افست غیرمستقیم نوع اول) یا هرگونه محصول غیر مرتبط با پروژه­ای را که در کشور خریدار تولید می ­شود، به­ طور متقابل خریداری نموده (افست غیرمستقیم نوع دوم) یا موجبات خرید آن را از طریق ارائه خدمات بازاریابی، توزیع، ترویج و خدمات پس از فروش (افست غیرمستقیم نوع سوم) فراهم آورد، افست غیرمستقیم شکل گرفته است.

 

  • مبادله انتقالی

مبادله انتقالی، انتقال مازاد در حساب‌های تجاری مربوط به توافقنامه های تهاتری دو جانبه است که از طرف بستانکار این حسابها به شخص ثالث در ازای دریافت ارز معتبر صورت می گیرد. این معامله مبادله کالایی نبوده بلکه یک معامله ارزی است، دلال این مبادله پس از انجام سلسله عملیات پیچیده، کالا را در مقابل ارز معتبر به فروش رسانده و پس از کسر حق العمل خود، باقیمانده را به طرف بستانکار تحویل می دهد.

 

نحوه شکل گیری قراردادهای تجارت متقابل

در دهه 1980 بود که در کشورهای مختلف، قراردادهای تجاری جدیدی با عنوان قراردادهای تجارت متقابل کاربرد پیدا کرد. این نوع از قراردادها در معاملاتی استفاده می­شدند که صادرکننده کالا علاوه بر تعهدات معمولی که در زمینه صادرات می داد، در قبال منافع واردکننده نیز مسئول و متعهد می­‌شد. لازم به ذکر می‌­باشد که در برخی از مواقع تعهداتی که عنوان می‌شوند، هیچ گونه ارتباطی با موضوع اصلی قرارداد ندارد.

به طور کلی در معاملات تجارت متقابل، صادرکننده و یا واردکننده تعهد می‌دهد که در صورت واردات یا صادرات محصولات و یا خدمات به

کشور متقابل، به همان میزان و یا هر میزان تائید شده دیگری نسبت به صادرات و یا واردات کالا و یا خدمات به کشور مقابل اقدام کند.

در تعریف دیگری که از معاملات تجارت متقابل وجود دارد، این گونه از معاملات اصطلاحی مشترک برای ارتباط دو معامله صادراتی قلمداد شده‌اند که یک سوی آن به کشور صادرکننده و سوی دیگر به کشور واردکننده باز می­‌گردد.

به طور کلی معاملات تجارت متقابل را می‌توان روشی برای حذف پول از معاملات بین المللی دانست که برای کشورهایی که در پرداخت خود با مشکلاتی مواجه هستند، بسیار مناسب است. لذا کشورهایی که پول رایج قوی و یا اعتبارات پرداختی خارجی خوبی ندارند می‌توانند با استفاده از این معاملات تجارت خود را افزایش دهند.

 

کاربرد معاملات تجارت متقابل

بی­ شک پرداخت در معاملات ملی و بین المللی از ارکان اصلی تمامی قراردادها به شمار می‌رود. اما باید به این نکته توجه داشت که مقررات ارزی در هر کشور متفاوت است و این مسئله جا‌به‌جایی وجوه و ارز را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. ضمن اینکه جابه‌جایی ارز علاوه بر ایجاد محدودیت‌ها خود نیز هزینه‌هایی را در پی خواهد داشت. به همین علت است که تجارت متقابل با استقبال زیادی در تجارت‌های بین المللی مواجه شده است.

عمدتا کشورهایی که تک محصولی هستند و کالا یا خدمات متنوعی برای فروش در بازار بین المللی ندارند و یا کشورهایی که تحت تحریم قرار دارند از معاملات تجارت متقابل استقبال می‌کنند.

 


نظرات کاربران
ارسال نظر