بررسی جایگاه ایران در تجارت بین‌المللی
  1400/06/08 

سازمان تجارت جهانی چیست ؟

سازمان تجارت جهانی (World Trade Organization) سازمانی است که چندین موافقت نامه از جمله موافقت نامه تعرفه و تجارت (گات) را دربرمی‌گیرد. این سازمان قوانین جهانی تجارت را تنظیم می‌کند.

سازمان‌های بین‌المللی تجمعی از دولت‌هاست که منجر به تشکیل نهادی جدید و دائمی با ارکان خاص و شخصیت حقوقی بین المللی می‌شود. این سازمان‌ها کامل‌ترین ساختار برای تحقق بخشیدن به یک یا چند هدف مشترک هستند.

سازمان تجارت جهانی با نام اختصاری WTO یا OMC سازمانی بین‌المللی و از مؤسسات تخصصی سازمان ملل متحد است که ۱۱۳ کشور جهان در مراکش، سند آن را امضا کردند و تا سال ۱۹۹۵ بالغ بر ۱۲۴ دولت، عضو این سازمان شدند. لازم به ذکر است که ایران عضو سازمان تجارت جهانی نیست و فقط ناظر محسوب می‌شود.

 

اهداف سازمان تجارت جهانی

سازمان تجارت جهانی اهداف زیر را دنبال می‌کند:

الف) جهت دادن به روابط دولت‌ها در قلمرو اقتصادی و تجاری ازطریق:

  • ترقی و تعادل سطح زندگی و درآمد
  • تحقق بخشیدن به اشتغال کامل و افزایش درآمد واقعی
  • افزایش تولید و تجارت کالا و خدمات

ب) استفاده‌ی بهینه از منابع جهانی در انطباق با هدف توسعه‌ی پایدار، حمایت و حفاظت از محیط زیست و تقویت امکانات برای رسیدن به آن‌ها به روش‌‌های مناسب.

 

روند پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی (who)

ایران به دلیل دارا بودن موقعیت مکانی استراتژیک در خاورمیانه و نیز ازدیاد ذخایر نفتی و منابع طبیعی خود ، از دیرباز تا کنون مورد توجه بسیاری از قدرت های جهان قرار گرفته است. دولت ایران در تیرماه سال 1375 رسما درخواستی را به منظور پیوستن به سازمان تجارت جهانی به ثبت رسانید که به علت مخالفت های ایالت متحده و قدرت وتو این کشور در شورای who مورد توجه قرار نگرفت . تا سال 1380 ، درخواست ایران برای عضویت در سازمان تارت جهانی به 22 بار هم رسید که سرانجام این درخواست به عنوان یک ژست خیرخواهانه به منظور تصویب مذاکرات هسته ای بین ایران و جامعه بین المللی به اتفاق آرا به تصویب رسید .

هنگامی که درخواست ایران توسط شورای عمومی سازمان جهانی تجارت پذرفته شد و مورد بررسی قرار گرفت ، ایران به عضو سازمان دیده بان تجارت جهانی درآمد و فرآیند عضویت کامل را در سازمان سپری کرد. سرانجام در سال 1388 ، ایران یادداشت تجارت خارجی را به منظور فرایند الحاق به یک مرحله جدید ارایه داد . وزارت بازرگانی مسیول مدیریت فرایند الحاق به سازمان تجارت جهانی بود ،گام بعدی شامل راه اندازی و جلسات گروه کاری who  است که شامل مذاکرات طولانی در مورد موضوعات مختلف اقتصادی میباشد. ایران پس از پایان این روند چند ساله و اجرای طرح اصلاحات اقتصادی who به عنوان عضو کامل این نهاد پذیرفته شد .

ایران از سال 1384 تا کنون در سازمان تجارت جهانی (who) دارای یک ناظر است و بودجه ای در حدود 20 میلیارد دلار برای راه اندارزی 20 مرکز تجاری در سایز کشورها اختصاص داده است . ایران همچنین در سال 1390 توانست روابط تجارت جهانی خود را به 150 کشور افزایش دهد . سازمان تجارت جهانی در گزارشی تحت عنوان تجارت جهانی 2011 از رشد صادرات ایران در سال 2011 ستایش کرده و خاطر نشان شده است در حالی که تجارت جهانی در سال 2011 تنها با رشد 5 درصدی همراه بوده است . صادرات ایران توانسته بیش از 30 درصد افزایش داشته باشد .

جایگاه ایران در اقتصاد دنیا کجاست؟

اقتصاد ایران با توجه به گستردگی مرزهای سرزمینی و همچنین تنوع محصولات معدنی و خصوصاً نفت و گاز،‌ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اقتصاد ایران گرچه در دهه‌های گذشته به واسطه اتفاقات تاثیرگذار در فرایندهای مالی و تجاری، دچار فراز و فرودهایی بوده ولی چشم‌پوشی از این قدرت اقتصادی برای دنیا قابل تصور نیست؛ اقتصادی که بر پایه تولیدات نفت و گاز و صادرات برخی اقلام کالایی خاص که برای کشورمان جنبه استراتژیک دارد، بنا شده است.

در رده‌بندی صورت گرفته توسط صندوق بین‌المللی پول در سال 2017، ایران توانسته جایگاه خود به عنوان هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا را حفظ کند.

در تصویر زیر که بر اساس آمار 21 سپتامبر 2018 بانک جهانی تهیه شده، هر قطعه نشان دهنده کل تولید اقتصادی یا تولید ناخالص داخلی آن کشور در سال 2017، آخرین سالی است که داده‌های قطعی و کاملش در دسترس است. رنگ‌ها مربوط به موقعیت جغرافیایی آن است و درصد سهم هر کشور از اقتصاد جهان را بر اساس تولید ناخالص داخلی آن نشان می‌دهد.

در این تصویر، سهم ایران در اقتصاد جهانی با 0.44 تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی، 0.55 درصد از سهم کل اقتصاد دنیا را به خود اختصاص داده است.

دسته بندی اقتصادی کشورهای دنیا بر اساس بودجه تحقیق و توسعه

صرف پول برای تحقیق و توسعه موضوع قابل توجهی برای اقتصادهای درحال پیشرفت است؛ چراکه صرف این بودجه و در اولویت بودن موضوع تحقیقات، ممکن است گاهی نتایجش برای چند دهه چندان قابل توجه نباشد ولی با این وجود میزان صرف بودجه هر کشور برای تحقیقات و توسعه آن‌ها می‌تواند یک میزان و سنجه، برای قدرت اقتصادی و حرکت رو به جلوی آن باشد.

اعداد مندرج در این نقشه که شامل سرمایه‌گذاری‌های دولتی، خصوصی، علمی و غیر انتفاعی برای تحقیق و توسعه است، از گزارش سازمان یونسکو استخراج شده و تصویر کاملی است از تحقیق و توسعه در سراسر جهان.

در این نقشه سهم ایران از بودجه‌ای که صرف تحقیق و توسعه می‌کند معادل 4.2 میلیارد دلار است که این میزان، ایران را در رتبه 36 کشورهای دنیا قرار داده است.

ایران هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا

آمار منتشر شده از سوی صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد ایران در سال 2017 توانسته جایگاه خود به عنوان هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا را حفظ کند. بر این اساس در رتبه‌بندی 193 کشور جهان، ایران در رتبه هجدهم از نظر حجم تولید ناخالص داخلی خود در سال 2017 قرار گرفته است که نسبت به سال قبل تغییری نداشته است. تولید ناخالص داخلی کشورهایی مثل استرالیا، هلند، آفریقای جنوبی، سوئد و سوئیس از ایران کمتر بوده است.

ایران بزرگترین منبع نفت و گاز جهان

ایران طی سال‌های اخیر و با وجود تحریم‌ها توانسته موقعیت خود در بین 20 اقتصاد بزرگ دنیا را تثبیت کند. آمارهای شرکت انگلیسی بریتیش پترولیوم نشان می‌دهد ایران در صدر کشورهای دارنده نفت و گاز جهان قرار گرفته است. ایران از نظر مجموع نفت و گاز در رتبه 1 جهان قرار دارد. این شرکت ذخایر اثبات شده نفت خام ایران را 157.8 میلیارد بشکه اعلام و کشورمان را چهارمین مالک بزرگ ذخایر نفتی در جهان پس از ونزوئلا، عربستان و کانادا معرفی کرده است.

این شرکت همچنین حجم ذخایر اثبات شده گاز ایران را 34 تریلیون مترمکعب اعلام کرده است. ایران با دارا بودن 18.2 درصد کل ذخایر گاز جهان بزرگترین دارنده گاز طبیعی و بزرگترین تولید کننده این محصول شناخته شده است.

رتبه 13 ایران در باشگاه فولادسازان جهان

ایران در سال‌های اخیر جزو بزرگترین تولیدکنندگان فولاد جهان قرار گرفته است. بر اساس آمار انجمن جهانی فولاد، ایران سیزدهمین تولیدکننده بزرگ فولاد در سال 2017 شناخته شده و تولید فولاد ایران در این سال بیشتر از کشورهای صنعتی مثل فرانسه، اسپانیا، کانادا، لهستان، اتریش، انگلیس و هلند بوده است. سهم ایران از کل تولید فولاد جهان طی این سال 1.2 درصد برآورد شده است. ایران در 2017، بالغ بر 1.7 میلیون تن فولاد تولید کرده که نسبت به سال قبل از آن رشد 21.4درصدی داشته است. این در حالی است که ظرفیت تولید فولاد ایران بسیار بیشتر از 20 میلیون تن در سال است و در صورت فراهم شدن شرایط امکان افزایش این رقم به دو برابر وجود دارد

.

ایران در تولید برق رتبه 14 جهان را دارد

ایران رتبه چهاردهم را از نظر شاخص‌های تولید برق در دنیا دارد. در حال حاضر 95 درصد تجهیزات برق کشور در داخل تولید می‌شود و تولید برق کشور در حال حاضر به بیش از 77 هزار مگاوات رسیده است که از تولید بسیاری کشورهای توسعه یافته نیز بیشتر است.

رتبه های تک رقمی ایران در تولید 21 محصول کشاورزی

ایران به لحاظ جمعیتی در رتبه 18 جهان قرار دارد اما در تولید 21 محصول کشاورزی رتبه های تک رقمی را بین کشورهای جهان به خود اختصاص داده است.

ایران در زمینه تولید دو محصول مهم خرما و پسته رتبه 2 جهان را داراست. رتبه سوم جهان در زمینه تولید گیلاس، خربزه، هندوانه، گردو، بادام و زردآلو نیز به ایران اختصاص دارد. ایران در زمینه تولید خیار، انجیر و کیوی در رتبه چهارم جهان قرار گرفته است. رتبه پنجم بزرگترین تولید کننده هلو، پیاز و بادمجان نیز به ایران اختصاص دارد. ایران در زمینه تولید سیب درختی و اسفناج رتبه ششم جهان، در زمینه تولید قارچ و گوجه فرنگی رتبه هفتم، در زمینه تولید انگور، لیمو و پرتقال رتبه نهم را به خود اختصاص داده است. رتبه ایران در زمینه تولید چغندر قند و چای 11، سیب زمینی 13، جو و گندم 15، کنجد 16، سبزیجات 19 و زیتون و توت فرنگی 20 اعلام شده است.
 

بر این اساس ایران در زمینه تولید 30 محصول مهم کشاورزی جزو 20 کشور نخست دنیا قرار گرفته است که نشان دهنده ضریب بالای امنیت غذایی و خوداتکایی این کشور در تامین نیازهای غذایی ساکنان خود است.

بخش کشاورزی ایران همچنین در تولید دیگر کالاهای اصلی بخش کشاورزی کارنامه موفقی دارد به طوری که با تولید سالانه دو میلیون و 200 هزار تن گوشت مرغ جزو هفت کشور برتر تولید کننده دنیاست. در بخش شیر و لبنیات نیز علاوه بر خودکفایی در تولید، صادرات داریم. خوداتکایی تولید شیر در کشور از 100 درصد عبور کرده است. میزان تولید تخم‌مرغ  در دنیا 70 میلیون تن است که ایران 1.3 درصد آن را تولید می‌کند و رتبه یازدهم جهان را در تولید این محصول را دارد.

 


نظرات کاربران
ارسال نظر