ایران و اهمیت بازار اوراسیا
  1400/06/09 

اتحادیه اوراسیا

 پنج کشور روسیه، قزاقستان، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان به عنوان اعضای اصلی از سال ۲۰۱۵ اتحادیه اقتصادی را با نام اوراسیا تاسیس کردند تا در زمینه سیاست‌گذاری اقتصادی، اقتصاد کلان و مهاجرت نیروی کار، قوانینی را برای تجارت آزاد و امضای موافقت‌نامه‌های تجاری با کشورهای دیگر تعیین کنند.

هدف اتحادیه اواسیا

هدف این اتحادیه گسترش روابط تجاری در جهان با منافع مشترک اقتصادی است و پس از گذشت مدتی از زمان تاسیس برای رسیدن به توافق‌های تجاری، مذاکرات خود را آغاز کرد که در این میان کشورهایی مانند ازبکستان خواستار پیوستن به اتحادیه شدند و برخی دیگر مانند سنگاپور و ویتنام اقدام به امضای قراردادهایی برای تجارت آزاد یا مبادلات اقتصادی دیگر کردند.

 

پیوستن ایران به اتحادیه اوراسیا

ایران از نخستین کشورهایی بود که برای داشتن تجارت آزاد وارد مذاکره‌های چندجانبه با اتحادیه اقتصادی اوراسیا شد و در پنجم آبان‌ماه سال ۹۸ موافقت‌نامه‌ای موقت را به نتیجه رساند که بر اساس آن ۸۶۲ قلم کالا مورد توافق قرار گرفت.

از اقلام مورد معامله ۳۶۰ کالا مربوط به ایران و ۵۰۲ محصول در مورد اتحادیه شامل اعطای ترجیحات تجاری می‌شود و مطابق فهرست اعطایی اوراسیا قرار شد تا تعرفه ۱۷۵ ردیف کالا از جمله انواع فرش دستباف و ماشینی، پسته، انواع میگو، میوه‌هایی مانند پرتقال و لیمو، سبزیجات، خرما، بیسکوییت و شیرینی، برخی محصولات از پلیمرهای پروپیلن، ورق های پلاستیکی و محصولات بهداشتی، صفر شود.

البته این گام اولیه برای رسیدن به موافقت‌نامه تجارت آزاد با اوراسیا برای افزایش اقلام تجاری است که برای دو سال به امضا رسید و با گذشت سال نخست و افزایش تجارت در بخش‌های مختلف، آمارها از موفقیت‌آمیز بودن روابط اقتصادی با پنج کشور عضو حکایت دارند.

مزایای پیوستن ایران به اتحادیه اوراسیا

برای نشان دادن اهمیت اقتصادی این اتحادیه که بیش از ۲۰ میلیون  کیلومتر مربع وسعت و ۱۸۳ میلیون نفر جمعیت دارد و حدود ۵ هزار میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی آن (برحسب برابری قدرت خرید) است، کافی است به این نکته اشاره کنیم که کشورهای متعددی از قاره‌های مختلف مذاکراتی را برای پیوستن به آن آغاز کرده‌اند یا انعقاد قرارداد تجارت آزاد با آن را دنبال می‌کنند که در میان آنها صربستان، ازبکستان، آلبانی، مقدونیه شمالی، هندوستان، ویتنام و برخی از کشورهای آفریقایی و  آمریکای لاتین دیده می‌شوند.  کارشناسان اقتصادی براین باورند که اگر جنگ تعرفه‌ای آمریکا با چین گسترش یابد و ایالت متحده بیش از پیش، دستاوردهای سازمان  تجارت  جهانی (WTO) را پایمال کند، چین به اتحادیه اقتصادی اوراسیا- که با اکثر اعضای آن پیوندهای نژادی، فرهنگی دیرینه دارد و عمدتا در مسیر جاده  ابریشم قرار دارند- خواهد پیوست و این منطقه را به بزرگ‌ترین قطب اقتصادی دهه آینده تبدیل خواهد کرد. اهداف مهم اقتصادی اتحادیه اوراسیا به اختصار عبارتند از:

 ۱-مبادله آزادانه کالا و خدمات بین کشورهایی که عضو اتحادیه هستند

 ۲-آزادی نقل و انتقال سرمایه و نیروی کار در قلمروی اتحادیه

۳-سهولت تجارت اعضا با یکدیگر

 ۴- یکسان‌سازی مقررات و تشریفات گمرکی اعضا

۵- تلاش به منظور تبدیل کردن اتحادیه به یک بازار مشترک اقتصادی

 ۶- یکسان‌سازی تعرفه‌های گمرکی و حذف تدریجی آنها

 ۷- اتخاذ خط مشی مشترک در بخش‌های صنعت، کشاورزی، انریژی و....

اهمیت بازار اوراسیا برای ایران

  • ورود ایران به بازارهای جهانی

در خصوص افزایش همکاری‌های اقتـصادی جمهـوری اسـلامی ایران از طریق همگرایی در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در چند سال گذشته دیدگاه های مختلفی مطرح شده است که به دلیل سابقه ارتباطات فرهنگـی و اهمیـت ژئوپلتیـک اعـضای آن و همچنین ضرورت توسعه اقتصادی کشور از طریق همگرایی اقتصادی منطقه‌ای از اهمیت فراوانی برخوردار است.

به باور کارشناسان؛ بعد از پایان جنگ سرد میزان گرایش به سوی منطقه گرایی در مناطق مختلف در جهان رو به افزایش گذاشته و در این میان آسیای مرکزی یکی از مناطق ژئواستراتژیک است کـه همـواره در کـانون توجـه کـشورهای مختلف قرار داشته است.

همکاری ایران با این بلوک اقتصادی با ارزش بیش از ۸۰۰ میلیارد دلار، نوید بخش توسعه تعاملات اقتصادی متقابل کشورمان با کشورهای مختلف دنیا و به خصوص همسایگان است؛ به ویژه در شرایطی که دشمنان به‌ دنبال منزوی کردن ایران و قطع ارتباط اقتصادی و تجاری آن با دنیا هستند.

  • حجم بسیار زیاد تجارت و تعاملات 

اهمیت اقتصادی این اتحادیه به قدری است که با شکل‌گیری آن کشورهای مختلف علاقه خود را برای عضویت ابراز کردند. میزان تجارت اتحادیه اوراسیا با کشورهای جهان حدود ۸۵۰ میلیارد دلار است. از این میزان ۳۳۱ میلیارد دلار مربوط به واردات است.

سهم ایران از این میزان حدود ۲.۵ میلیارد دلار است که یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار واردات و ۸۲۳ میلیون دلار آن صادرات است‌. دست کم ۸۰ درصد صادرات اوراسیا به ایران، محصولات کشاورزی به ویژه غلات و ۶۸ درصد صادرات ایران به اوراسیا، محصولات کشاورزی به ویژه میوه و خشکبار است.

از دیگر سو، اجرای موافقتنامه تجارت ترجیحی با اتحادیه اقتصادی اوراسیایی، سبب شد گام مقدماتی به سوی تجارت آزاد با این کشورها هموارتر از قبل شود.  

  • حضور در اتحادیه اوراسیا، راهی برای مقابله با فشارهای تحریمی
  • این بلوک اقتصادی که با هدف ایجاد فضای واحد اقتصادی، توسعه بازارهای مشترک، ترویج رقابت سالم در بازار مشترک و سیاست های مشترک در کشاورزی، انرژی فناوری و حمل و نقل ایجاد شده است، امکان بهره مندی تجار ایرانی از تعرفه های ویژه تجاری با کشورهای عضو در آسیا را فراهم می‌آورد که از نتایج آن کاهش آسیب پذیری اقتصادی کشور در برابر تحریم های آمریکا است.

 

  • مقابله با اقتصاد تک محصولی

یکی از مسائلی که می‌تواند کشور ما را دچار بحران اقتصادی کند، اقتصاد تک محصولی است و همکاری ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا مانع شکل گیری اقتصاد تک محصولی می‌شود.

اقتصاد ایران با وجود ظرفیت‌های غیرقابل انکار، همچنان اقتصادی تک محصولی و وابسته به نفت است و بدون شک همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا بهترین فرصت برای متنوع سازی اقتصاد کشورمان به شمار می‌آید.

 

  • اتحادیه ای قدرتمند

چنانچه ایران بتواند از ظرفیت‌های آشکار و پنهان توافق‌نامه تجارت اتحادیه اوراسیا در توسعه صادرات غیرنفتی ایران بهره لازم را ببرد، می‌توان از آن به عنوان شاخصی برای ورود اقتصاد ایران به بازارهای جهانی بهره جست.

بر اساس سند چشم انداز ۱۴۰۴ کـه پس از قانون اساسی مهمترین سند بالادستی در کشور به شمار می‌آید، «ایران کشوری توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی علمی و فناوری در سطح منطقه با هویتی اسلامی و انقلابی الهام بخش در روابط بین الملل، کــــشوری دست یافته به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقـــــه آسیای جنوب غربی(شامل آسیای مرکـزی، قفقاز، خاورمیانه و کشور های همسایه) با تأکید بر جنـــبش نـــرم افـــزاری و تولید علم، رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، ارتقا نسبی سطح درآمد سرانه و رســیدن به اشتغال کامل اسـت

با توجه به این سند چشم انداز می توان چنین نتیجه گیری کرد که برای رسیدن به اهداف چشم انداز راهبرد «توســعه تجــارت خــارجی » در نظر گرفته شده و در چارچوب این سند، رویکرد جمهوری اسلامی «برون گرایی اقتصادی» است (سـند نهـایی چشم انداز ۲۰ ساله جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۲ است) اتحادیه اقتصادی اوراسـیایی مـی‌توانـد، ابزار خوبی جهت تحقق اهداف سند چشم انداز باشد.

 

فرصت سوزی ایران در بازارهای هدف  اوراسیا 

تحقق راهبردهای صادراتی در هرکشوری وابسته به اقدامات دو بخش دولتی و خصوصی می باشد . براساس قاعده های علمی و واقعیتها و مشاهدات موجود رفتار دولت هایی همچون ( چین – ترکیه – آذربایجان ) در بازار هدف روسیه که عامل مهم موفقیت فعالان اقتصادی آن کشورها در این بازار بزرگ شده است.

بدون اقدامات بایسته و زیرساختی دولت که در راهبرد ماده ۱۰ اقتصاد مقاومتی مورد تاکید قرار گرفته در شرایط کنونی ، صادرکنندگان و تولیدکنندگان عملا فرصت های مطلوب و قابل دسترس در این بازار بزرگ را به دلیل ضعف مدیریت سازمان توسعه تجارت از دست می دهند و درنهایت توسعه کسب وکار ، اشتغال در کشور با آسیب های فراوانی مواجه و شاهد ناهنجاریهای اجتماعی خواهیم بود.

 

چالشهای در مسیر توسعه عملکرد صادرات به اوراسیا

اساسا چالشهای در مسیر توسعه عملکرد صادرات به اوراسیا را به چهار بخش زیر به اختصار توضیح خواهم داد:

  • ضعف مدیریت در سازمان توسعه تجارت
  • ضعف زیرساخت لجستیکی در بخش زمینی، ریلی  و دریایی
  • عدم وجود مدیریت تشکلی و انسجام و برنامه ریزی حضور در بازار هدف
  • رقابت تجار ایرانی با یکدیگر و عدم ارائه اطلاعات تجاری بازار هدف به سایر بخش خصوصی

 

 

 


نظرات کاربران
ارسال نظر