برندهای جغرافیایی تجاری
  1400/06/13 

اهمیت مالکیت فکری در عرصه تجارت بین الملل به شدت رو به گسترش است و حتی بر هیچ یک از فعالان تجارت بین الملل و به خصوص تجارت جهانی پوشیده نیست که بهره مندی از ظرفیت های تجاری و ثروت ساز مالکیت فکری موجب توسعه و پیشرفت کشورها در عرصه بازرگانی بین الملل خواهد شد با این وجود در کشور ما مقوله ی مالکیت فکری علی رغم تلاش هایی که در سال های اخیر سازمان ثبت در جهت به ثبت رساندن علایم تجاری و به خصوص برندهای معروف شرکت های تجاری، نموده است با این حال به دلیل مشکلات عدیده ای که در جهت پیوستن کشور ایران به دلایل غیر حقوقی به معاهدات بین المللی وجود دارد از ظرفیت های این بخش از حقوق که به نوعی با نو ظهور بودنش بسیار درآمدزا و رو به تعالی است، به نحو صحیح استفاده نشده است. توجه جدی به توسعه و بهره مندی از مالکیت فکری از عوامل اصلی در بهبود شرایط رقابتی در عرصه ی بازار های داخلی و بین المللی است. حال سعی شده است با نگاهی کارشناسی به این کنوانسیون ها و نگاهی ویژه به حقوق مالکیت معنوی و کارکردی که آنها در توسعه تجارت بین الملل دارند نقش و اهمیت علایم تجاری جغرافیایی نمایان گردد.

 

برند یا نام تجاری چیست ؟

برند یا نام تجاری همان نشان و علامتی است که به صورت فارسی یا لاتین در فعالیت های اقتصادی شرکت استفاده می شود

برند به انگلیسی با عنوان قانونی نشان تجاری یک طرح ،نماد ،عبارت،نام و … است که ارائه دهنده خدمات با فروش محصول خاصی است که به وسیله آن از سایر محصولات مشابه متمایز می شود. نشان تجاری یا برند همان چیزی است که مخاطب ،صفات و ویژگی های آن را با دیدن ،شنیدن ،حس کردن و……… به صورت ذهنی ،دیداری و یا شنیداری در ذهن و قلب خود تداعی می کند.

در واقع برند شامل همه احساسات مفاهیم و ویژگی هایی است که با یک نام گره خورده است.

واژه برند در جامعه ما به محصول یا خدمتی گفته می شود که اعتبار و ارزش اجتماعی داشته باشد. در واقع برند های دلخواه آن هایی هستند که دارای ماهیت و قدرت اجتماعی بالایی بوده و افراد نسبت به آن ها حس مالکیت داشته باشند.

پس یکی از مهمترین وظایف هر شرکت پیدا کردن راه برای جلب توجه و وفاداری مشتری است. از جمله خصوصیات یک برند معروف می توان به جذابیت ،الهام بخش بودن،تک بودن،تناسب،جایگاه و…… اشاره کرد.

از نظر مصرف کننده خرید از یک برند یعنی: کیفیت بالا ،خطر پذیری کمتر،سپردن مسئولیت به تولید کننده ،وسیله ای نمادین برای اظهار شخصیت .

اولین قدم در تجارت اعتماد است  و علامت تجاری به وسیله برند سازی به این اعتماد و تعهد شتاب می بخشد.

 

هدف از ثبت علامت چیست؟

هر برند یا علامت تجاری ار طریق حصول اطمینان از حقوق انحصاری برای شناختن کالا ها و خدمات و یا اجاره دادن به دیگران مبنی بر استفاده از آن در صورت پرداخت مبلغ ،صاحب اثر را محافظت می کند.

مدت زمان این حفاظت متفاوت است ولی آرم تجاری قابلیت تمدید شدن نامحدود توسط پرداخت مبلغ مربوطه را دارد.

محافظت آرم تجاری توسط مراجع قانونی که در اکثر نظام ها اجازه متوقف کردن تخلف در این زمینه را دارند تایید می شود.

از دیدگاه وسیع تر ،علائم تجاری با رسمیت بخشیدن و دادن سود  اقتصادی به صاحبان آن ها در سطح جهانی سرمایه گذاری کرده و این ابتکار را ترویج می دهد.

حفاظت علائم تجاری همچنین مانع تلاشهای رقبای غیر منصف،مثل متقلبان ،برای استفاده از علائم مشخص به منظور فروش محصولات و ارائه خدمات نامرغوب یا متفاوت می شوند. ابن نظام،آگاهی و امکان سرمایه گذاری جهت تولید و فروش کالا ها و خدمات را در منصفانه ترین شرایط ممکن به مردم می دهد  و از این راه تجارت بین المللی را تسهیل می کند.

دامنه محافظت علامت تجاری

در تمامی کشور ها ،علائم تجاری ثبت و محافظت می شود . هریک از دفاتر ملی یا ناحیه ای ،ثبت علائم را که شامل اطلاعات کامل درخواست برای ثبت و تمدید است نگهداری می کنند .هر چند نتایج ثبتی محدود به کشور مربوطه باشد.

برای جلوگیری از ثبت جداگانه در دفتر هر کشور یا ناحیه ،نظام بین المللی ثبت WIPO علائم را اجرا می کنند.این نظام توسط یک عهد نامه اداره می شود.

توافق نامه مادرید: وابسته به ثبت بین المللی علائم که توسط سازمان مالکیت معنوی جهانی تنظیم شده است.سیستم مادرید متشکل ار تلفیق دو معاهده شکل گرفته است.به طور خلاصه در سیستم مادرید برای در خواست بین المللی علائم تجاری ،متقاضی فایل مدارک خود را WIPO دفتر بین المللی در ژنو ارسال می کند و در آن در خواست اعلام می کند که برای ثبت نام به دنبال یک از کشورهایی که عضو معاهدات ژنو هستند.در WIPO دفتر ثبت بین المللی علامت را صبت و سپس آن را به کشور های تعیین شده ارارسال می کند.ثبت نام در دفتر ثبت بین الملیلی یک پروسه اداری است که به این معناست که از آن علامت تجاری در خواست هایی را که دریافت میکند .اگر یک کشور ثبت یک علامت تجاری را رد کند.امتناع این کشور به WIPO  ابلاغ و تصمیم این کشور در ثبت بین المللی را رد میشود.به عبارت دیگر ثبت نام بین المللی یک سیستم ایمن استو اما ثبت یا عدم ثبت آن در کشور تعیین شده معین می شود.

 

ارتباط مالکیت فکری با کسب و کارهای تجاری

مالکیت فکری، جوهره شرکت های دانش بنیان دانایی محور و دارایی ارزشمند محققان است. از این رو آگاهی از مدیریت مالکیت فکری می تواند در توسعه کسب و کار آنها تاثیر به سزایی داشته باشد..مالکیت فکری همانند خلاقیت و قوه ابتکار بشری در زندگی روزمره ما به طور ویژه ای نمود پیدا کرده است. هر محصول یا خدماتی که در زندگی روزانه مان استفاده می کنیم نتیجه زنجیره ی بهم پیوسته ای از نوآوری های کوچک و بزرگ از قبیل تغییر در شکل ها، یا بهبود عملکرد یک محصول و روشی که امروز انجام می دهد، است. برای درک بهتر، محصول ساده ای مانند خودکار را در نظر بگیرید مصادیق مالکیت فکری آن به شرح ذیل است:

  • حق اختراع (پتنت ): که در آن اختراع مشهور آقای لویساو - یسرو در مورد نوک ساچمه ای (بال پونیت) است، افراد دیگری این محصول را بهبود داده اند که همه آنها توسط حقوق مالکیت فکری مورد حمایت قرار گرفته اند.
  • علامت تجاری : برند خودکار یکی از مصادیق مهم مالکیت فکری است که در بازاریابی بهتر محصول کمک شایانی می کند.
  • طرح صنعتی : شکل ظاهری خودکار نیز باعث جذب مشتری خواهد شد.
  • حق اختراع (پتنت): بخش های مختلف فنی یک دستگاه پخش سی دی، جزء جزء توسط حق اختراع محافظت می شود.
  • طرح صنعتی : طرح ظاهری آن می تواند به وسیله حقوق طرح های صنعتی مورد حمایت قرار گیرد.
  • علامت تجاری: عنوان برند آن به وسیله حقوق علایم تجاری مورد حمایت قرار می گیرد.
  • حقوق مؤلف (کپی رایت ) : موسیقی ای که توسط دستگاه پخش می شود، به وسیله حقوق کپی رایت حمایت می شوند.

 

صرف نظر از اینکه شرکت یا سازمان چه محصولی تولید می کند و یا اینکه چه خدماتی ارائه می دهد، به طور همزمان هم می تواند خالق دارایی های فکری و هم استفاده کننده از آنها باشد. در این شرایط برای اینکه بتوان از مالکیت های فکری بوجود آمده حداکثر استفاده را ببرید، باید اقدامات حمایتی، مدیریتی و اجرایی مناسبی را به کار بگیرید. در صورتی که از مالکیت فکری متعلق به دیگران در کار خود استفاده می کنید، برای پرهیز از اختلافات حقوقی پرهزینه ای که در آینده ممکن است به وجود آید، باید موضوع خرید آن مالکیت فکری یا تحصیل حقوق استفاده از آن را به وسیله لیسانس مهیا سازید. معمولاً هر شرکت دانش بنیان یک «نام تجاری» و یک یا تعداد بیشتری «علامت تجاری» دارد و باید از آنها حمایت حقوقی مناسبی به عمل آورد. مالکیت فکری اغلب می تواند در زمینه های توسعه تجاری و استراتژی های رقابتی به شرکت ها کمک کند ؛ از توسعه محصول تا طراحی محصول، از تحویل خدمات تا بازاریابی، و از خلق منابع مالی تا صادرات و گسترش کسب و کار به خارج از کشور از طریق قرارداد لیسانس و فرانشیز.

نشان جغرافیایی چیست ؟

نشان جغرافیایی نشانه ای است که بر روی کالاهایی که دارای یک منطقه جغرافیایی خاص بوده و کیفیت و شهرت آن بواسطه آن منطقه جغرافیایی می باشد ، بکار می رود. بطور عام ، یک نشانه جغرافیایی شامل نام و محل منشاء کالاهاست. محصولات کشاورزی معمولاَ دارای کیفیتی هستند که نشات گرفته از محل تولید آن ها است و تحت تاثیر فاکتورهای جغرافیایی محلی خاص نظیر آب و هوا و خاک می باشند . اینکه آیا یک نشان بعنوان نشانه جغرافیایی عمل می کند بستگی به قانون ملی و آگاهی مصرف کننده دارد. نشانه های جغرافیایی می توانند برای انواع زیادی از محصولات کشاورزی نظیر (Tuscany) برای روغن زیتون تولید شده در ایتالیا یا (Roquefort) برای پنیر تولید شده در یک منطقه از فرانسه بکار می روند.

به عنوان مثال می توان به خاویار ایران یا پسته کرمان و پنیر لیقوان و یا گلاب قمصر کاشان اشاره نمود. در حقیقت نشانه جغرافیایی بیانگر ریشه جغرافیایی مشخص کالایی معین می باشد که کیفیت آن کالا را به محلی مرتبط می سازد و سبب ایجاد اطمینان برای مصرف کننده نسبت به آن کالا می گردد.

دو دسته متمایز از کالاها مشمول نشانه جغرافیایی می باشند یک دسته محصولات کشاورزی و طبیعی که وابستگی تام با آب و هوای خاص منطقه دارند و بلحاظ برخورداری از طبیعت خاص طبیعی به آن منطقه منتسب می شوند مثل گلاب قمصر کاشان و خاویار ایران.

دسته ای دیگر شامل صنایع دستی و یا تولیدات صنعتی می گردد که عامل انسانی نیز در تولید آن دخالت دارد مثل ترمه و شیرینی یزد یا فرش تبریز. به نحوی که امکان تولید این دسته از کالاها در مناطق دیگر با همان کیفیت و خصوصیت وجود دارد ولی برقراری رابطه بین این محصولات با مکان خاصی موجب تبادر اذهان عمومی در انتساب آن کالا به محل جغرافیایی معین می گردد

حمایت از نشان جغرافیایی در ایران

کشور ما ایران به جهت قدمت تاریخی ، تنوع آب و هوایی ، تنوع قومی و موقعیت جغرافیایی ( چهارراه تجارت و ارتباطات دنیای قدیم قرار داشت بر اینکه جاده ابریشم از نیمه شمالی کشور ، جاده ادویه از نیمه جنوبی کشور عبور می کرده است ) موجب شده که محصولات کشاورزی و فرآورده های جانبی و همچنین منابع ژنتیک آن بسیار متنوع گردد و این برای مردم ما فرصت منحصر به فردی ایجاد می کند که بتواند یکی از مراکز تولید ، فرآوری و صادرات محصولات کشاورزی شود. لذا باید ضمن ایجاد بسترهای حقوقی لازم یاد بگیریم که چگونه از ظرفیت های حقوق مالکیت معنوی ( صنعتی ) چه در سطح بین المللی حداکثر استفاده ببریم.
خوشبختانه با تصویب قانون حمایت از نشانه های جغرافیایی مصوب 1383 و آیین نامه اجرایی آن نشان های جغرافیایی در ایران پس از طی تشریفات قانونی ثبت سپس حمایت می گردد.
با توجه به اینکه کشور ما عضو کنوانسیون پاریس راجع به حمایت از نشان جغرافیایی می باشد می توان این نشانه های جغرافیایی را در سایر کشورهای عضو ثبت و تحت حمایت قرار داد.

 

ثبت نشانه های جغرافیایی

اظهارنامه ثبت نشانه جغرافیایی ، توسط اشخاص ذیل به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تسلیم می شود :
الف- هر شخص حقیقی یا حقوقی و همچنین گروه هایی از این اشخاص که در مکان جغرافیایی مندرج در اظهارنامه به تولید کالای مذکور در آن مشغولند.
ب- هر مرجع صلاحیتدار در امر تولید ، توزیع و سیاستگذاری کالای مورد ثبت .
موارد ذیل باید در اظهارنامه قید شود : ( ماده 8 قانون ثبت نشان جغرافیایی)
الف- نام ، نشانی ، تابعیت و سمت قانونی تسلیم کننده
ب- نشانه جغرافیایی که ثبت آن درخواست شده است.
ج- مکانی که نشانه جغرافیایی به آن مربوط است.
د- کالایی که نشانه جغرافیایی به آن مربوط است.
ه- کیفیت ، مرغوبیت ، شهرت و سایر خصوصیات کالایی که نشانه جغرافیایی برای آن به کار می رود.
تبصره : هزینه های ثبت اظهارنامه از متقاضی ثبت دریافت خواهد شد.

 

نحوه و مراحل ثبت اظهارنامه به قرار ذیل است : ( ماده 9)

الف- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اظهارنامه را از نظر مطابقت با قوانین بررسی کرده ، در صورت دارا بودن شرایط ، آن را آگهی می کند.
ب- در صورت عدم رعایت شرایط مقرر شده ، ذی نفع یا مقام صلاحیتدار می تواند بر طبق آیین نامه اجرایی قانون مذکور، اعتراض خود را نسبت به تقاضای ثبت نشانه جغرافیایی به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تسلیم نماید.
ج- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نسخه ای از اعتراضیه را به متقاضی ثبت ابلاغ می کند. متقاضی مکلف است ظرف مهلت مقرر به آن پاسخ دهد ، عدم ارسال پاسخ از سوی متقاضی در موعد مقرر به منزله انصراف از تقاضای ثبت است.
د- هر گاه متقاضی متقابلاَ پاسخی ارسال دارد ، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ، نسخه ای از آن را در اختیار معترض قرار می دهد و پس از بررسی نظرات طرفین ، در مورد وارد بودن یا نبودن اعتراض تصمیم می گیرد.
ه- هر گاه سازمان ثبت اسناد و املاک کشور تشخیص دهد که شرایط مندرج در بند (الف) این ماده رعایت شده و به تقاضای ثبت نیز اعتراض نشده یا اعتراض رد گردیده ، نشانه جغرافیایی را ثبت و آگهی لازم را در این خصوص منتشر می کند و گواهینامه ثبت را به نام متقاضی ثبت صادر خواهد کرد.
تولید کنندگان در صورت تحقق شرایط ذیل مجازند از نشانه های جغرافیایی ثبت شده استفاده کنند : ( ماده 10 )
الف- کالا دارای کیفیت ، مرغوبیت ، شهرت و سایر خصوصیات مذکور در گواهینامه ثبت مربوطه باشد.
ب- محل فعالیت تولید کننده منطقه جغرافیایی مذکور در گواهینامه ثبت باشد.

وفق ماده 5 و 14 قانون ثبت نشان جغرافیایی ، نشانه های جغرافیایی ذیل مورد حمایت نیستند :

_ نشانه هایی که برخلاف موازین شرعی ، اخلاق حسنه و یا نظم عمومی باشند.
_ نشانه هایی که در کشور مبدا خود حمایت نمی شوند یا حمایت از آن ها متوقف شده است یا متروک گردیده اند ، در چارچوب معاهداتی که کشور ایران به آن ها ملحق شده است.
_ سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ، از ثبت هر علامت تجاری برای کالایی که به طور غیر واقعی منسوب به مبدا جغرافیایی شده است یا موجب گمراهی عموم نسبت به مبدا اصلی کالا می گردد خودداری می نماید.
هر ذی نفع می تواند ابطال ثبت این گونه علامت های تجاری را از دادگاه بخواهد.

نقش وایپو در حمایت از نشانه های جغرافیایی چیست؟

وایپو تعدادی از معاهدات بین المللی را اداره می کند که به طور جزیی یا کلی به حمایت از نشانه های جغرافیایی می پردازند. ( بویژه کنوانسیون پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی ، و معاهده لیسبون برای حمایت از اسامی مبدا و ثبت بین المللی آن ها ) بعلاوه کشورهای عضو وایپو و سایر کشورهای ذینفع در جلسات وایپو راه های جدید برای ارتقاء حمایت بین المللی از نشانه های جغرافیایی را دنبال می کنند.
 

 


نظرات کاربران
ارسال نظر